Nhiv no, hur si xã Mai Sơn tsênhv yuôr 31 ziv nênhs muôx nênhs tas txo sia viv têz viv qơư tsênhv zok tsik tâu luz nza. Hâux lưv cxênhz yuôx, txaik nhav nyar, poz cxa thiaz câuk hniar cxênhz ADN chia njuôk tsov tsik zos uô tiar iz txox hâux lưv xưz, mak tsênhv paz tâu zênhx max têx ziv nênhs cêr chia siaz muôx iz hnuz zok nriar tâu lơưr chor nênhs xênhz jê luz nza, txo grêk tsơưs cêr moz siaz thiaz tok njôngr ntêr shông đhâu ntâu tiav nênhx.

Pos Hoàng Thị Miến, tiểu khu 9, xã Mai Sơn, muôx tus tix lâus thiaz tus cưr puôr lênhx muk tir ntâuk zênhz nduôz Mỹ chơưv têz qơưk thiaz tưz tas txox sia viv têz viv qơư. Txơưv tưz yax 50 shông đhâu, cêr chia siaz xar muôx iz hnuz zok nriar tâu zuk chor nênhs cxênhz jê luz nza tsênhv nhoz hâur đruôz siaz, pos Miến kria pâuz: Cur tus tix lâus muk tir ntâuk tros thâuv cur tsênhv zâu li ntơư ndo tsik tâu ntâu, tsuôk zos pâuz nưk tưz tas txox sia viv têz viv qơư lơưv. Cur tus cưr zâu cur 3 shông, luz 10 hli shông 1962, tưx zênhv muk tir ntâuk tros, tâu choz kria hâur đơn vị luôv đêx ntơưv Đồ Sơn, Hải Phòng. Luz 3 hli shông 1967, nưk muk tir ntâuk tsav tros Kaz têz. Txos shông 1969, cur ziv nênhs txaik tâu ntơưr kria pâuz nưk tưz tas txo sia viv têz vi qơư. Txos nhiv no, ziv nênhs tsênhv tsik pâuz nưk luz nza tâu phâuk trâu kror qơư tưs .

Yax 50 shông đhâu, pos Miến ziv nênhs tưz ntâu jâus muk trâu têx cơ quan muôx vax huôv, đros têx nênhs tas txox sia viv têz viv qơư chor fôngx zưs thav chia zok nriar xor mông. Txix têx tus ntơưr tâu sâu tsơưs hâur đaiv ntơưr, txos têx luk thav ntơưv têx fôngx zưs thâuv ntơưr, ziv nênhs puôr lênhx sir jos khơưs tsês, njuôk tsov đros trâu cêr chia siaz zok nriar tâu têx nênhs tưz tas txox sia viv têz viv qơư luz nza. Pos Mến haik đror tsik tơưv suôz viv moz siaz kria pâuz: "Cur tưz muôx yax 90 shông lơưv, kror cur xar cơưs li mak nzor zok nriar tâu tus tix lâus thiaz tus cưr tưz tas txox siaz viv têz viv qơư luz nza. Zos fâuv lâuk pêz tsênhv nriar tsik tâu, mak tiav mê nhuôv xênhz nzưr zok nriar ho chor đuô viv chor ntâuz ntơưr zuôr zênhv hnuz zênhv plox lơưv jux juk".

Côngv đros pos Hoàng Thị Miến ziv nênhs cêr chia siaz, ntâu tus nênhs tưz tas txo sia viv têz viv qơư tsêr nênhs hâur thax tsav xã Mai Sơn cux taz tov sox njôngr Hâux lưv "500 hnuz hmo" đros trâu cêr xar hâux lưv sir zôngv chuôz zênhx cxênhz ADN yiaz zuôr nzor njuôk xav tâu mênhx têx nênhs tas siv nênhx hâur ntu tir ntâuk tros luz bê, chox lơưr lok phâuk hâur qơư nhoz tov kaz ntâu shông tsik pâuz mênhx qơư phâuk.

Pos Đào Thị Gái, tiểu khu 15, xã Mai Sơn ziv nênhs, cux tưz ntâu shông siaz ntêr zok nriar tus cưr luz nza tưz tas txox sia viv têz viv qơư hâur ntu tir ntâuk zênhz nduôz Mỹ. Đros trâu pos ziv nênhs, pâuz tâu qơư phâuk têx nênhs tưz tas txox sia viv têz viv qơư luz nza tsik zos cêr chia siaz ntơưv têx nênhs tsênhv uô nênhx nhoz xưz, mak tsênhv ndo txiax njis têx nênhs tưz côngv ntu hluôk, trox nya viv cêr tiax tuk, thax zênhz ntơưv pêz Têz qơưk. Pos Gái haik tiak: Cur ziv nênhs muôx pêz tus nus muôk. Shông 1965, cur tus cưr uô trơưk ndâux luk gruô huv ntơưv Têz qơưk, sơưr tuôx muk tir ntâuk tros. Kaz shông 1966, ziv nênhs nhav tâu đaiv ntơưr kria pâuz nưk tưz tas txox sia viv têz viv qơư. Pêz xar tiak đhâu jias zok nriar, njuôk xav no zuôr zok tâu nưk luz nza chia tok lok tsêr. 

Fuô lês Hâux lưv "500 hnuz hmo", xã Mai Sơn tưz tsik so cxênhz yuôx, cxaz nzir, uô tiar têx nênhs tưz tas txo sia viv têz viv qơư ntâuz ntơưr, đros ntơư tsik tsês zaz zâuv, gruô hu nênhs tưz tas txox sia viv têz viv qơư tsêr nênhs côngv tso nyar chia njuôk tsov ADN. Hâux lưv cxiv tsa kror qơư sâu tsês tsêr nênhs ADN, đros poz cxa thiaz câuk hniar ADN tâu khơưs tsês zuôr ntơưv têx nênhs tưz tas txox sia viv têz viv qơư tsik pâuz mênhx luz bê luz nza, zuôr zos qơư chuôz zov chênhr chia njuôk tsov, cxênhz mênhx, paz hlôngr yiaz muôx kaz hâu côngz xưv zok nriar, muôz lok phâuk uô cê thiaz njuôk xav têx nênhs tas siv nênhx hâur ntu tir ntâuk tros. Nhiv no, ntơưv Vax nza Liệt sĩ xã Mai Sơn muôx 160 luz nza tsik tâu pâuz mênhx luz bê, shông zus. Đhâu cxênhz, muôx 98 luz nza txâuk chai khơưs tsês poz cxa thiaz câuk hniar ADN; thax tsav tưz uô tiar hâux lưv zuôr lưv zav nyar, poz cxa thiaz câuk hniar zok trâu cơ quan chuyên môn njuôk tsov zos chai.

Trung tá Đặng Đình Hùng, Chỉ huy trưởng Ban CHQS sự xã Mai Sơn, thav tiak: Ban CHQS xã tror đros têx cơ quan muôx vax huôv cxênhz yuôx xor mông, khơưs tsês nênhs tas txox siaz viv têz viv qơư tsêr nênhs chor nyar chia cxaz nzir tâu ntâu ntâuz ntơưr, chia paz max côngz xưv njuôk tsov, iz phênhv tưs njuôk xav mênhx têx luz nza tsênhv tsik tâu pâuz luz bê, paz tâu têx nênhs tas txox siaz viv têz viv qơư tsêr nênhs cêr chia siaz.

Hâux lưv "500 hnuz hmo" tsik zos paz zênhx max nzor zok nriar, chox lok phâuk uô cê thiaz njuôk xav têx nênhs tas siv nênhx hâur ntu tir ntâuk tros xưz mak tsênhv kria pâuz đêz đar zos luôs hâux lưv muôx txiax njis lok six zov chênhr. Yênhx tênhr nyar, poz cxa thiaz câuk hniar ADN tâu njuôk tsov yênhx côngz zos cxaz nzir cêr shir phaz chia têx nênhs tas txox siaz viv têz viv qơư tror zok tâu zuk bê, shông zus,  tâu tok lok tsêr, paz têx nênhs tas txox siaz viv têz viv qơư tsêr nênhs txo tsơưs cêr moz siaz thiaz sâu txuôk nzir txox chai jông "Hâuk đêx ndo kror cxơưr" ntơưv pêz têz qơưk.