Cưk trax Minh Đức, tsêr haik cưr cxiax sênhr chêr tỉnh, muôx ntâu jax jông tâu xav tơưv zuôr suôz sênhr shơư trax iz txưv muôx hâur pêx xênhv, hâur ntơư, tsuv thav txos têx jax jông, li: Ntâuk iz luz suôz “kênhx sênhr”, suôz trax jux jôngs trâu jax trax sênhr chêr “Đruôz đraz đêx Đuz”, suôz trax ntâuk thiaz luk sênhr jax cưr cxiax “Cêr uô nênhx nhoz”... tâu zênhx siaz ntơưv têx jâus siz tưr nthuôr txux thôngz têz qơư têx shông tsik ntêr lok no. Nưk cux zos lênhx tas ntâu tsưr ziv nus, tsov xav lok sâuv pêx xênhv suôz trax, thav tiak: Chia cov muôx tơưv têx trax iz txưv pêx xênhv muôx, suôz trax pêx xênhv hair tsơưs muôx têx jax đaz nênhs đros đraiv ntu nênhx nhoz tox siaz thiaz gra têx zav txơưr trơưk yênhx zav nênhs tsơưs. Nhoz li cưr cxiax pêx xênhv tâu haik txix li luk haik, sênhr chêr zos luk haik njux đuôz zos têx suôz sôngz, lâuk, muôx ntâu cêr xav trơưk yênhx thênhv: Jông, qiv, shir phaz, moz gênhs... Têx nênhs mnôngs tsik zos pâuz txix li luz poz njês xưz, mak suôz trax têx jâuv nqa txos hur si têx cêr xav, trâus siaz njưk ntơưv tus nênhs mnôngs.

Pêx xênhv têx suôz trax ntơưv 12 hair nênhs nhoz thax tsav Sơn La ntâu tsar, ntâu zav, muôx cxix cxuô zav suôz trax phênhz trơưk têx zav uô: Gơưv khoz, gơưv chuô thiaz gơưv hluô. Hâur ntơư, suôz trax gơưv chuô ntâu đuô đros cxuô zav trax yuôz ntơưv pêx xênhv Poz Ziz (trax chuô, trax blaiv, trax njơưk, trax kox ...); ndak, trax njia, trax blaiv, kênhx hair Hmôngz; trax cuz tưs thiaz têx zav trax ntơưv hair nênhs Cho. Gơưv khoz muôx ntâu hâur têx pêx xênhv, li: Đruôk đax, đruôk nênhz, tos shôngz, tos ntông...  Cias trax ntâu muôx hluô ntơưv Sơn La tsuôk muôx trax tâuz hưz ntơưv pêx xênhv Poz Ziz đơưz nhoz Quỳnh Nhai thiaz Ngọc Chiến, Mường La. Iz chas têx trax ntâuk cênhz cưv txuôs tsês đhâu tiav lok, pêx xênhv têx suôz trax cux muôx kror txơưr tsik siz thôngx pov yưv hâur txox cêr uô nox uô nênhx hâur yênhx hnuz. Têx jâuv đê iz đais blôngx xưz cux yuôz tâu yênhx iz luz siaz blôngx kho siaz jiv (kưr blôngx) lok sik khoz têx tos ntông txuô uô đaz cux đror (đâm đuống ntơưv pêx xênhv Mêx jênhx) cux yênhx têx suôz siz nzuôs nxia nxênhr tox trôngz hâur pêk har jôngr.

Pêx xênhv Hmôngz têx trax mak muôx kror txơưr hlo li. Nhoz li suôz trax đror gôngr jiv, cxiax ntưk tox trôngz hâur pêk, mak kênhx ho đror lâuk, jux jias, kho siaz tsơưr chuôs li txox cêr siz ndo. Iz zav trax đror txơưr lơưv iz zav, têx jâuv trâus cxuô cêr xav, siaz njưk cxuô tus nênhs tâu mnôngs.

Uô luôv tsêr kruô zâu homestay  đros trâu nthuôr cưr cxiax trâu têx kruô nuôv zax saiz, tix lâus Tsu Xênhv Tsaz, xã Vân Hồ, huyện Vân Hồ, thav: Traz kênhx tâu xav zos txux chi tsưr ziv tiz nênhs Hmôngz. Thâuv ntêx, kênhx tsuôk zos yuôz thâuv muôx nênhs tav siv nênhx chia trâu trâu txox cêr txiak, taz sik nhiv no tâu muôz hlôngr, yuôz kênhx sênhr đros sênhr chêr, lok sik muôz xav uô shơư têx jax cưr cxiax nthuôr txux trâu sơưr đơưk saiz. Txơưv li ntơư, kênhx thiaz cxuô zav trax hâur hair Hmôngz cux tsênhv tsưx tsês li kuz têx cêr txuôk tơưv trơưk cênhz chia txuôs tsês têx suôz đros jông li kuz.

Thav txos suôz trax thiaz cxuô zav cêr nhtuôr txux chi tiz nênhs Cho, zơưs Bàn Văn Tình, cưk txux chi nhoz xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, haik tiak: Xav li pêx xênhv Cho, suôz đruôk đax, đruôk nênhz, tsưz, tos shôngz, trax pưv lêz, mak tsuv đros đraiv têx zav li sênhr chêr, suôz cưr cxiax hâur têx cêr uô đaz kruô cênhz cưv, li txir nênhx hloz tiar txir, pav tuôs. Txix têx cêr đaz kruôk no, mak têx kror txux tâu tsa nthuôr yênhx ntu paz max cêr nuôv zax thiaz cêr khov muôx txux chi hâur pêx xênhv.

Suôz trax cênhz cưv đros cxuô zav trax hâur hair nênhs tsơưs puôs nzor lok tưz yênhx têx zav txux jông txơưr hlo hâur cêr xav tơưv têx jax cưr cxiax chia nthuôr cov tsênhv cêr. Txix têx trax iz luz suôz, têx cưk txux tưz muôz siz txuôv uô cê yênhx jax đror siz shơưk nzơưk jông txơưr hlo, lok sik siz shơư uô cê, cov đror muôx suôz đros muôx njik thôngx li suôz trax hair nênhs tsơưs tênhx tus. Suôz đror ntơưv cxuô zav trax tiz nênhs tsơưs lok sik kror txơưr hlo hâur suôz trax cênhz cưv thâuv muôz siz nzuôs uô cê cux tsik pôngz luz suôz kuz txơưr hlo, uô tâu yênhx jax jông mnôngs, ndơưs sưv, cê jông, cê yiaz txơưr. Ntơư, zos faz têx cưk trax zênhx txơưx tâu cơưv txux muôz têx txux chi nthuôr cov jê đuô txos tsôngv pêx xênhv, siz chos huôv nzir, tsưx tsês, hlar yiaz nux gri cênhz cưv yênhx cxênhz tiav ntơưv cxuô hair nênhs tsơưs trâu têx fâuv nhiv no thiaz tov kaz .